Vitamin A

Ovdje se ne radi samo o jednoj pojedinačnoj molekuli, nego o skupu srodnih molekula koje čine vitamin A: retinol, retinal, zatim provitamini: α-, β- i γ-karoten, i drugi karotenoidi. Biološki najaktivniji je β-karoten.

Važan je za održavanje epitela, lučenje hormona, rast ćelija svih organa, kvalitet vida. Nedostatak uzrokuje noćno sljepilo, promjene na koži i probavnom sistemu, slabost organizma, deformacije kostiju, isušivanje i omekšavanje rožnjače.

Vitamin A je topljiv u mastima odnosno uljima. Njegovo je djelovanje uglavnom posljedica vezanja za specifične nuklearne receptore, te tako kasnije utječe na sintezu specifičnih proteina. Važan je za kontrolu rasta i razvoja epitelnog tkiva, te učestvuje u stvaranju vidnog pigmenta. Tako njegovi nedostaci nose razne poremećaje, od noćnog sljepila do određenih kožnih poremećaja. Uz to, značajan učinak vitamina A proizilazi iz njegovih antioksidacionih svojstava tj. da se veže za slobodne radikale u tijelu.

Važno je, međutim, znati da najveće probleme u tijelu vitamin A može izazvati prevelikim unošenjem u organizam. Veća količina vitamina A od propisanog u organizmu se zove hipervitaminoza. Tada dolazi do brojnih toksičnih učinaka praćenih poremećajima u varenju, na koži, kostima i zglobovima. Unosom još većih količina dolazi do akutnog trovanja čiji su simptomi ljuštenje kože, umor, nesanica, edemi i dr. Kako se više ne može veliki višak β-karotena prevesti u vitamin A, tada se taj višak akumulira u epidermu te ona dobija žućkastu boju.

Izvori vitamina

Vitamina A ili β-karotena ima u namirnicama životinjskog i biljnog porijekla. U namirnicama životinjskog porijekla ovaj vitamin je u obliku retinola i dehidroretinola, dok se u namirnicama biljnog porijekla nalazi mješavina provitamina: α-karotena, kripto-karotena, β-karotena, i γ-karotena.

Ima ga u mrkvi, zelenom povrću, puteru, siru i mliječnim proizvodima, džigerici, žumancu, ribljem ulju, peršunu, jegulji i drugim ribama, kajsiji.

Preporučena dnevna doza

Dnevna potreba jedne odrasle osobe je oko 700-900 µg, tokom trudnoće i dojenja je 1200 µg (= 1,2 mg) ali tada je zabranjen direktan unos vitamina A zbog rizika od predoziranja! Konzumiranje jetre tokom trudnoće je kontraindicirano.

Djeca od 1 do 8 godina: 300-400 µg
Dječaci stari od 9 do 18 godina: 600 do 900 µg
Odrasli muškarci: 900 µg
Djevojke između 9 i 18 godina: 600-700 µg
Odrasle žene: 700 µg
Tokom trudnoće: 750-770 µg
Tokom laktacije: 1,2-1,3 mg
Za njegovu apsorpciju i optimalnu ugradnju su potrebni vitamin E, cink i selen. Njenoj apsorpciji pomaže parenje povrća u malo vode, kratkotrajno kuhanje, prženje i grilanje.